Een broedplaats voor de circulaire economie

De hele Nederlandse economie moet in 2050 circulair zijn, is het streven van de overheid. Al in 2030, dus over dertien jaar, mogen we nog maar half zoveel afval produceren als nu. ABN AMRO wil voorop lopen in die verduurzaming en zet daar met de bouw van een paviljoen op het Gustav Mahlerplein aan de Amsterdamse Zuidas een belangrijke nieuwe stap in. Het pand is zo goed als volledig circulair gebouwd en gaat als ontmoetingscentrum en broedplaats dienen voor iedereen die geïnteresseerd is in de circulaire economie.

ABN AMRO wil de overgang naar een duurzamere maatschappij versnellen, ook om te voldoen aan de afspraken in het Energieakkoord. ‘We willen bovendien zelf herkend en erkend worden als duurzame onderneming,’ zegt Mark van Rijt, directeur Facility Management van de bank. Dus zet het bedrijf ook in eigen huis grote stappen. Bijvoorbeeld in vastgoed. ‘De bouw produceert immers het meeste afval, stoot het meeste CO2 uit en gebruikt de meeste materialen.’ ABN AMRO is  flink aanwezig in die markt: de bank bewoont zo’n 300 panden, samen goed voor een kleine 600.000 m2. ‘Veel panden met een slecht energielabel hebben we inmiddels duurzamer gemaakt: meer dan de helft heeft inmiddels label A of hoger.’

Mark van Rijt, Directeur facility management van ABN Amro

Veel panden met een slecht energielabel hebben we inmiddels duurzamer gemaakt: meer dan de helft heeft inmiddels label a of hoger

BREEAM In Use Award

Een mooi voorbeeld is het hoofdkantoor aan de Zuidas, met 126.000 m2 een van de grootste kantoren van Nederland. Het pand is alweer achttien jaar oud en droeg ook het stempel uit die tijd. ‘Dat is natuurlijk de grootste uitdaging die we hebben: het verduurzamen van bestaande kantoren. Daar hebben we hier fors in geïnvesteerd. Het is zelfs het eerste kantoorpand in Nederland dat het certificaat BREEAM in Use Excellent heeft gekregen, we hebben er in 2016 bovendien de internationale BREEAM In Use Award mee gewonnen.’ Nog zo’n mooi voorbeeld is het regiokantoor in Alkmaar (zie kader). Dat pand stamt uit 1965 maar is in 2015 zo opgewaardeerd dat het zelfs energieneutraal is. ‘En dan praten we niet over een klein bankfiliaal maar over een kantoor van 5.000 m2.’

Huurpanden opwaarderen

Het hoofdkantoor en het kantoor in Alkmaar zijn eigen bezit, dat maakt het makkelijk om maatregelen te nemen. Maar de bank stuurt ook bij huur aan op duurzaamheid. ‘Afgelopen december hebben we een bestaand kantoorpand aan de Koningskade in Den Haag in gebruik genomen. Een huurpand, maar ook dit is fors aangepakt. Het had energielabel D, en dat wilden we niet, dat mag bovendien vanaf 2023 niet meer, dus zijn we in overleg gegaan met de verhuurder en hebben we samen maatregelen genomen. Het pand is opgewaardeerd tot energielabel A+ en heeft nu het certficaat BREEAM In Use Excellent. Er wordt vaak gezegd dat maatregelen treffen lastig is als je huurt, maar dat bestrijd ik. De verhuurder heeft immers ook belang bij verduurzaming. Als hier niks was gebeurd had hij het kantoor over een paar jaar niet meer kunnen verhuren en was de waarde aanzienlijk gedaald.’

De volgende stap

Volgend stap is circulair bouwen. ‘Dat is volgens ons de toekomst, dus willen we daar een voortrekkersrol in spelen. Een van de redenen is dat we iets goeds willen doen voor mens en maatschappij, daar is een bank óók voor. Door ermee aan de slag te gaan doen we bovendien kennis op, en die kunnen we delen met onze klanten, zodat zij zich optimaal kunnen voorbereiden op de circulaire economie.’ Maar er is ook een veel directer belang. ‘ABN AMRO is een van de grootste financiers van vastgoed, dus er is ons veel aan gelegen om te stimuleren dat al dat vastgoed duurzaam wordt, want dan behoudt het zijn waarde. Dus ook daarom willen we bedrijven inspireren en motiveren om te investeren in verduurzaming en circulair bouwen.’

Uitleg, handvatten en inspiratie

ABN AMRO, ING Bank en Rabobank maken zich alledrie sterk voor een circulaire economie en hebben daartoe in januari 2016 de handen ineen geslagen. De grootbanken willen bedrijven bijstaan bij de uitwerking van hun circulaire businessplan. Dat doen ze onder meer omdat circulair ondernemen om heel andere vormen van financiering vraagt. Maar ze doen het ook omdat circulair ondernemen voor nieuwe kansen zorgt. Zo heeft adviesbureau McKinsey uitgerekend dat een circulaire economie in de EU wel 1.800 miljard euro kan opleveren tegen 2030. De banken helpen bedrijven onder meer met praktische tools. Handig is de ‘Circular Economy Guide’ van ABN AMRO. De gids biedt uitleg, handvatten en inspiratie. Met de folder ‘Nieuwe rondes, nieuwe kansen’ te vinden nodigen MVO Nederland en de drie grootbanken bedrijven uit om samen te gaan pionieren in circulair ondernemen. Nederland Circulair in 2050 geeft uitleg bij het Rijksbrede programma naar de nieuwe economie. Ook leerzaam: het boekje met 50 best practices, van Nederland Circulair! De whitepaper Circulair Inkopen van FMN, Humanagement en ProRail biedt een handleiding voor facility managers.

We willen een voortrekkersrol spelen in de circulaire economie. Een van de redenen is dat we iets goeds willen doen voor mens en maatschappij, daar is een bank óók voor

Living lab

Het grote voorbeeld moet het circulaire paviljoen van ABN AMRO worden aan het Gustav Mahlerplein in Amsterdam. Het aantal bewoners van het hoofdkantoor is zo ongeveer verdubbeld, daarom was er behoefte aan extra vergaderruimte. De bank had vergunning om hier te bouwen, ook omdat het plein een vierde wand ontbeerde, en daarmee ontstond een schitterende zichtlocatie. Van Rijt: ‘We kunnen wel rapporten schrijven over de circulaire economie die eraan komt, maar het is natuurlijk veel beter om er zelf ervaring in op te doen. Het paviljoen wordt een living lab. We halen heel veel nieuwe technologieën in huis die we hier gaan uitproberen. Werkt het niet, dan kunnen we onze klanten dat vertellen, werkt het wel, dan schrijven we er een mooie businesscase over die ze kunnen gebruiken.’

Een energieneutraal bankkantoor uit 1965

Het bankkantoor aan de Bagijnstraat in Alkmaar was al vijftig jaar oud toen ABN AMRO samen met het Green Team van het duurzaamheidsinitiatief The Green Quest besloot tot verduurzaming. Op het dak staan nu vijfhonderd zonnepanelen, genoeg om het hele kantoor van elektriciteit, licht en warmte te voorzien. Dankzij de elektrische warmtepomp is er zelfs geen aansluiting meer nodig op het aardgasnet. Het beetje CO2-uitstoot dat er nog plaatsvindt wordt gecompenseerd, waardoor de uitstoot tot nul is teruggebracht. Ook hier zorgen PCM’s of Phase Changing Materials ervoor dat de ruimtes constant op 21 graden worden gehouden. De vloerbedekking is volledig cradle to cradle omdat deze is gemaakt van visnetten en oude tapijten. Het bouwafval dat bij de renovatie ontstond is bij de bron gescheiden waardoor een optimaal hergebruik mogelijk was. Om verduurzaming van de bestaande bouw te stimuleren geeft de bank vastgoedeigenaren het ‘right to copy’: alle kennis en ervaring die hier is opgedaan wordt gedeeld, op verzoek krijgen geïnteresseerden zelfs inzicht in de boeken.

Het comfort ervaren

De bank maakt meteen een dubbelslag. Het paviljoen wordt niet alleen het eerste circulaire gebouw van Nederland, het wordt ook een ontmoetingscentrum en broedplaats voor iedereen die geïnteresseerd is in de circulaire economie. In de publiek toegankelijke brasserie kunnen mensen ervaren hoe het is om in een circulair pand te verblijven. Veel duurzame maatregelen maken het verblijf in een pand namelijk erg comfortabel. Zo is de geluidsabsorptie in het paviljoen optimaal door het zand in de houten vloeren. Klimaatbeheersing vindt plaats middels PCM, Phase Changing Materials, een uniek en nog weinig gebruikt materiaal. Verwarming en koeling komen van twee bodemwarmtewisselaars. Samen zorgen deze materialen en technieken het hele jaar door voor een heel behaaglijk binnenklimaat

Alles moet demontabel zijn

De hoofdconstructie van het pand is van hout. ‘De balken zijn overmaats gemaakt, net iets meer dan de gangbare maat van 20 bij 30. Straks kunnen ze dus aan alle kanten worden bijgeschaafd, dan zijn ze weer als nieuw en kunnen ze in een ander pand opnieuw worden gebruikt.’ De balken zijn ook makkelijk weer te demonteren, een andere voorwaarde voor hergebruik. ‘Zo is bij alles nagedacht over soort materiaal, herkomst, herbruikbaarheid en montage. Dat is voor iedereen nieuw: voor ons, voor de ArchitektenCie, voor BAM, Traject, voor de TU Delft en voor al die kleinere leveranciers waar we mee werken en die ons helpen met slimme circulaire oplossingen. We doen de bouw en de engineering ook tegelijkertijd. Vandaag bedenken we iets, volgende maand wordt het al gebouwd. Dat is wel spannend.’

De kroon op het Plan Zuid van Berlage

De bouw van het circulaire paviljoen van ABN AMRO en daarmee de voltooiing van het Gustav Mahlerplein, is in zekere zin ook de kroon op het Plan Zuid van H.P. Berlage. De visionaire architect voorzag al in 1914 de behoefte aan een groot ‘Zuiderstation’ op deze plek, hoewel hier pas 64 jaar later de eerste treinen zouden stoppen. Berlage kreeg gelijk: het NS-station was bij de opening in 1978 weliswaar uiterst bescheiden van opzet, maar is inmiddels na het Centraal Station het belangrijkste vervoersknooppunt van de hoofdstad. Het Zuidplein en het Gustav Mahlerplein aan weerszijden van Station Amsterdam Zuid, zoals het nu heet, vormen de entree van het station en zijn uitgegroeid tot het kloppend hart van de Zuidas.

Anders werken, anders denken

Natuurlijk blijft het prijskaartje een rol spelen. ‘Het moet zo circulair mogelijk worden, maar niet tot elke prijs. Het moet niet zo duur zijn dat bedrijven het niet kunnen kopiëren. Zo bestaat het beton dat we gebruiken voor 35 procent geupcycled materiaal, meer is lastig en zou het heel prijzig maken. Als iets tien keer zo duur is omdat er nog geen markt voor is, dan moet je je afvragen of je het wilt toepassen.’ Het is heel anders werken, maar ook heel anders denken. ‘Zo hebben we veel materiaal toegepast van een afgebroken ziekenhuis en een afgebroken school, dat was prima opnieuw te gebruiken.’ Ook bijzonder: het pand krijgt een netwerk met laagvoltage gelijkspanning, zodat lampen, laptops en smartphones direct kunnen worden ingeplugd en er geen energie verloren gaat door trafo’s en omvormers.

Circulaire activiteiten ‘vooralsnog bescheiden’

De Radboud Universiteit Nijmegen doet op dit moment landelijk onderzoek naar de circulaire economie. Doel van het onderzoek is ‘inzicht te krijgen hoe bedrijven circulaire ideeën en principes in hun bedrijfsprocessen inzetten’. De eerste uitkomsten zijn niet zo gunstig. De Radboud heeft afgelopen najaar een working paper uitgebracht naar aanleiding van een pilotonderzoek en daaruit blijkt dat de Nederlandse economie nog dominant lineair is, en dat is iets waar veel bedrijven mee worstelen. De activiteiten op het gebied van circulaire economie (of CE, zoals de onderzoekers zeggen) zijn dan ook ‘vooralsnog (-) relatief bescheiden’. ‘De bijna explosieve toename van aandacht in de media voor de CE lijkt niet gelijk op te gaan met een transitie binnen organisaties en al helemaal niet met het in evenredigheid zoeken naar samenwerkingsvormen tussen organisaties.’ Het is voor organisaties nog steeds mogelijk om deel te nemen aan de enquête.

Circulaire dienstverlening

Ook de exploitatie moet zo circulair mogelijk worden. ‘We verwachten dat partijen met ons meegaan. Ze hoeven er nog niet te zijn, maar moeten wel de ambitie hebben verder in die richting te gaan. Dat vinden we ook leuk: we willen zulke partijen helpen te ontwikkelen en zo een beweging in de keten te veroorzaken.’ Dat is nog best lastig in de dienstverlening, maar Mark van Rijt heeft wel wat ideeën. ‘Leveranciers moeten met zo min mogelijk materialen het maximale resultaat halen. Het energieverbruik kan worden teruggedrongen. De hoeveelheid afval kan minder, eigenlijk moet er helemaal geen afval meer zijn. En bij de inzet van mensen kun je denken aan duurzame inzetbaarheid, bedrijven kunnen ervoor zorgen dat er ander werk is voor mensen voor wie hun gewone baan te zwaar wordt. Dat is óók circulair ondernemen.’

Uitleg, handvatten en inspiratie

ABN AMRO, ING Bank en Rabobank maken zich alledrie sterk voor een circulaire economie en hebben daartoe in januari 2016 de handen ineen geslagen. De grootbanken willen bedrijven bijstaan bij de uitwerking van hun circulaire businessplan. Dat doen ze onder meer omdat circulair ondernemen om heel andere vormen van financiering vraagt. Maar ze doen het ook omdat circulair ondernemen voor nieuwe kansen zorgt. Zo heeft adviesbureau McKinsey uitgerekend dat een circulaire economie in de EU wel 1.800 miljard euro kan opleveren tegen 2030. De banken helpen bedrijven onder meer met praktische tools. Handig is de ‘Circular Economy Guide’ van ABN AMRO. De gids biedt uitleg, handvatten en inspiratie. Met de folder ‘Nieuwe rondes, nieuwe kansen’ te vinden nodigen MVO Nederland en de drie grootbanken bedrijven uit om samen te gaan pionieren in circulair ondernemen. Nederland Circulair in 2050 geeft uitleg bij het Rijksbrede programma naar de nieuwe economie. Ook leerzaam: het boekje met 50 best practices, van Nederland Circulair! De whitepaper Circulair Inkopen van FMN, Humanagement en ProRail biedt een handleiding voor facility managers.

Gerelateerde artikelen

Door facilitaironline.nl te bezoeken accepteert u het gebruik van cookies. Lees meer over cookies.

Deze melding niet meer tonen